Otwierasz podręcznik do biologii albo wpisujesz w Google "pogoda w Warszawie jutro". W obu przypadkach czegoś konkretnego szukasz - nie wzruszeń, nie pięknych przenośni ani przekonywania. Po prostu informacji. To właśnie jest moment, w którym język działa w trybie funkcji informatywnej - i trudno wyobrazić sobie cokolwiek bardziej powszedniego.
Czym jest funkcja informatywna
Funkcja informatywna (nazywana też informacyjną lub przedstawieniową) to jedna z sześciu funkcji języka wyróżnionych przez Romana Jakobsona. Jej istota jest prosta: celem wypowiedzi jest przekazanie wiedzy o świecie - faktach, zdarzeniach, zjawiskach, osobach. Nadawca skupia się na komunikacie i stara się jak najrzetelniej zakomunikować treść. Emocje, środki stylistyczne i próby wpłynięcia na odbiorcę schodzą na dalszy plan - liczy się precyzja i obiektywizm.
Inaczej mówiąc: wypowiedź informuje, stwierdza, relacjonuje. Nie ocenia, nie zachwyca, nie nakłania.
Jak rozpoznać funkcję informatywną
Kilka rzeczy rzuca się w oczy od razu. Po pierwsze: dominują zdania oznajmujące - takie, które coś stwierdzają, nie pytają i nie rozkazują. Po drugie: język jest neutralny, pozbawiony emocji. Nie ma tu zdrobnień, zgrubień, wykrzyknień ani nacechowanych uczuciowo epitetów - to właśnie odróżnia funkcję informatywną od ekspresywnej. Publicystyka informacyjna - suche komunikaty, kronika wypadków, prognozy pogody - to ten rodzaj języka w czystej postaci.
Po trzecie: treść jest rzeczowa i precyzyjna. Daty, liczby, nazwy własne, specjalistyczne terminy - to naturalny element wypowiedzi informacyjnych. Odbiorca ma wiedzieć, co się wydarzyło albo jak coś działa, a nie przeżywać czytanie. Czy nie ciekawe, że właśnie ten najbardziej "nieemocjonalny" rodzaj języka stanowi podstawę niemal całego przepływu informacji w nowoczesnym świecie?
Gdzie pojawia się funkcja informatywna
Jej obecność jest naprawdę wszędzie - choć nie zawsze to zauważamy. Informacje prasowe, artykuły popularnonaukowe, rozkłady jazdy, instrukcje obsługi, komunikaty o pogodzie, protokoły z zebrań, podręczniki szkolne, encyklopedie, streszczenia. Wszędzie tam, gdzie celem jest przekazać informacje jak najjaśniej i bez zbędnych upiększeń.
Warto pamiętać, że nawet publicystyka ma wiele twarzy: artykuł informacyjny realizuje funkcję informatywną, ale felieton czy komentarz - już niekoniecznie. Komentarz często nakłania czytelnika do określonego poglądu - to rola funkcji impresywnej. W książkach naukowych funkcja informatywna zwykle dominuje - choć w humanistyce zdarza się, że towarzyszy jej funkcja ekspresywna, kiedy autor nie ukrywa własnej oceny opisywanego zjawiska.
Funkcja informatywna a inne funkcje języka
Zestawienie z pozostałymi funkcjami pomaga lepiej zobaczyć, co ją wyróżnia. Funkcja ekspresywna skupia się na emocjach i przeżyciach nadawcy. Funkcja impresywna służy nakłonieniu odbiorcy do działania lub zmiany poglądu. Funkcja fatyczna podtrzymuje kontakt - "halo, słyszysz mnie?", "no to cześć". Funkcja poetycka skupia uwagę na samej formie wypowiedzi: brzmieniu, rytmie, metaforze. Funkcja metajęzykowa z kolei mówi o samym języku - jego znaczeniach i zasadach.
Funkcja informatywna stoi obok nich jako ta, która skupia się na świecie i faktach - nie na nadawcy, nie na odbiorcy, nie na formie przekazu. Jeden komunikat może realizować kilka funkcji jednocześnie - liczy się jednak to, która dominuje. Na egzaminie maturalnym z języka polskiego umiejętność rozpoznania dominującej funkcji wypowiedzi pojawia się regularnie. Brzmi znajomo?
To może Cię zainteresować:
- Funkcja impresywna języka - czym jest i jak naprawdę działa
- Funkcja ekspresywna (emotywna) języka - definicja, cechy i przykłady
- Funkcja metajęzykowa języka - definicja, przykłady i zastosowanie
- Funkcja poetycka języka - definicja, cechy i przykłady
- Funkcja perswazyjna - czym jest i jak działa perswazja w literaturze
