książki Andrea Camilleri to przede wszystkim powieści kryminalne o komisarzu Salvo Montalbano, jednym z najbardziej lubianych śledczych literatury europejskiej. Andrea Camilleri był włoskim pisarzem i reżyserem teatralnym, urodzonym w 1925 roku w Porto Empedocle na Sycylii. Przez większość życia mieszkał i pracował w Rzymie, gdzie zmarł 17 lipca 2019 roku.
Andrea Camilleri - od teatru do prozy
Zanim Camilleri zaczął pisać kryminały, zbudował długą karierę jako reżyser. Studiował reżyserię w Akademii Sztuki Dramatycznej im. Silvio D'Amico w Rzymie, a potem wystawiał Pirandella, Ionesco, Strindberga i T.S. Eliota. To on jako pierwszy przeniósł na włoską scenę dramat Samuela Becketta - w 1958 roku wyreżyserował "Końcówkę". Współpracował z telewizją RAI jako producent i reżyser, między innymi przy serialu o komisarzu Maigrecie. Przez dwadzieścia lat prowadził też katedrę reżyserii na rzymskiej uczelni teatralnej, w której sam się kształcił. Jako młody człowiek pisał wiersze i opowiadania, a około połowy lat 40. wstąpił do partii komunistycznej.
Pierwszą powieść, "Il corso delle cose", opublikował w 1978 roku, w wieku 53 lat, i to za własne pieniądze. Na prawdziwy sukces musiał poczekać jeszcze kilkanaście lat.
Komisarz Montalbano
Przełom przyszedł w 1994 roku wraz z "Kształtem wody", pierwszą powieścią o komisarzu Montalbano. Akcja cyklu toczy się w fikcyjnym sycylijskim miasteczku Vigàta, wzorowanym na rodzinnym Porto Empedocle. Salvo Montalbano kieruje tamtejszym komisariatem, prowadzi śledztwa z pomocą oddanych podwładnych i jest zapalonym smakoszem - posiłek w lokalnej restauracji potrafi być dla niego ważniejszy niż rozmowa. Nazwisko bohatera to hołd dla katalońskiego pisarza Manuela Vázqueza Montalbána, twórcy detektywa Pepe Carvalho, który również słynął z zamiłowania do dobrej kuchni.
Kryminały Camilleriego wyróżniają się ironicznym humorem, żywymi dialogami i niepowtarzalnym klimatem prowincjonalnej Sycylii. Zagadka kryminalna często prowadzi do spraw większych niż jedno morderstwo - do mafijnych powiązań, korupcji i lokalnej polityki. Sam autor podkreślał, że jego książki miały być nie tylko rozrywką, ale też komentarzem do włoskiej rzeczywistości.
Seria towarzyszyła mu do końca życia. Po "Kształcie wody" przyszły między innymi "Pies z terakoty", "Złodziej kanapek", "Głos skrzypiec" i "Wycieczka do Tindari", a obok powieści ukazały się zbiory opowiadań, takie jak "Pomarańczki komisarza Montalbano". Finałowy tom, "Riccardino", Camilleri napisał wiele lat wcześniej i przekazał wydawczyni z prośbą o publikację dopiero po jego śmierci - książka ukazała się w 2020 roku. W Polsce książki z serii wydaje Oficyna Literacka Noir sur Blanc.
Montalbano na ekranie i w liczbach
Powieści Camilleriego przetłumaczono na ponad 30 języków i sprzedano w nakładzie przekraczającym 30 milionów egzemplarzy. Telewizja RAI od 1999 roku realizowała serial "Komisarz Montalbano" z Lucą Zingarettim w roli głównej, pokazywany w kilkudziesięciu krajach. Popularność cyklu była tak duża, że w 2003 roku Porto Empedocle dodało do swojej nazwy słowo Vigata.
Książki Andrei Camilleriego w antykwariacie
Choć część tytułów można dziś kupić jako e-book na czytnik, wielu czytelników wraca do papierowych wydań Noir sur Blanc sprzed najnowszych wznowień - niektóre tomy trudno już znaleźć w księgarniach. W naszym antykwariacie powieści o Montalbanie pojawiają się w różnych wydaniach, więc kolejne brakujące części serii często da się tu uzupełnić w przystępnej cenie.
