Kto jest najbardziej rozpoznawalnym prywatnym detektywem w historii literatury kryminalnej? Wielu wskaże Sherlocka Holmesa - i trudno się z tym kłócić. Ale jeśli ktoś zapyta o postać, która zdefiniowała czarny kryminał i nadała ton całemu gatunkowi noir, odpowiedź brzmi: Philip Marlowe. Cyniczny, samotny, z papierosem w zębach i własnym kodeksem moralnym - bohater powieści Raymonda Chandlera, który od lat 30. XX wieku nie schodzi z literackiej sceny.
Kim jest Philip Marlowe?
Philip Marlowe to fikcyjny prywatny detektyw (ang. private eye), który działa w Los Angeles - mieście pełnym kontrastu między blichtrem Hollywood a ciemnymi zaułkami. Zanim otworzył własną agencję, pracował jako policjant i śledczy prokuratury okręgowej, ale szybko odszedł. Powód? Zbyt niezależny charakter i niechęć do ugięcia się przed przełożonymi.
Marlowe to postać pełna sprzeczności. Z jednej strony - cyniczny, ironiczny, nieufny wobec ludzi. Z drugiej - zaskakująco uczciwy i wierny własnym zasadom w świecie, gdzie korupcja jest normą. Pije whisky, pali papierosy, a wieczorami gra sam ze sobą w szachy (co chyba mówi o nim więcej niż niejeden dialog). Przy rozwiązywaniu kryminalnych zagadek kieruje się intuicją i uporem - sprawy częściej znajdują jego, niż on je.
Nie zarabia dużo. Nie szuka sławy. A imię swojego bohatera Chandler zaczerpnął prawdopodobnie od Christophera Marlowe'a - elżbietańskiego dramaturga, który sam prowadził życie pełne tajemnic.
Raymond Chandler - pisarz, który zmienił kryminał
Raymond Chandler (1888-1959) to amerykański autor powieści i opowiadań kryminalnych, a także scenarzysta filmowy. Do pisarstwa trafił późno - swoje pierwsze opowiadanie opublikował dopiero w 1933 roku, w magazynie „Black Mask", piśmie poświęconym historiom detektywistycznym. Miał wtedy 44 lata i właśnie stracił pracę w branży naftowej. Inspirował się twórczością Dashiella Hammetta, ale szybko wypracował własny, rozpoznawalny styl - poetycki, pełen ciętych porównań i gorzkich obserwacji.
Pierwsza powieść Chandlera, „Głęboki sen", ukazała się w 1939 roku i od razu wprowadziła Philipa Marlowe'a na literacką scenę. Łącznie powstało siedem powieści z tym bohaterem - od „Głębokiego snu" po „Playback" z 1958 roku. Rok przed śmiercią Chandler został przewodniczącym Mystery Writers of America, co dobrze podsumowuje jego pozycję w świecie literatury pięknej.
Powieści Raymonda Chandlera z Philipem Marlowe'm
Chandler napisał siedem powieści z udziałem swojego detektywa. Oto ich chronologiczna lista:
- „Głęboki sen" (The Big Sleep, 1939) - pierwsza powieść, w której poznajemy Marlowe'a. Mroczna historia z udziałem bogatej rodziny Sternwoodów.
- „Żegnaj, laleczko" (Farewell, My Lovely, 1940) - często uznawana za jedną z najlepszych powieści Chandlera. Poszukiwanie zaginionej kobiety prowadzi w coraz ciemniejsze rejony.
- „Wysokie okno" (The High Window, 1942) - sprawa ukradzionej monety, która skrywa znacznie więcej.
- „Tajemnica jeziora" (The Lady in the Lake, 1943) - znana też jako „Topielica". Zaginięcie żony bogatego biznesmena.
- „Siostrzyczka" (The Little Sister, 1949) - Hollywood, szantaż i prowincjonalna dziewczyna szukająca brata.
- „Długie pożegnanie" (The Long Goodbye, 1954) - dla wielu czytelników najlepsza powieść Chandlera. Najbardziej osobista i psychologicznie pogłębiona.
- „Playback" (1958) - ostatnia ukończona powieść. Niedokończoną „Tajemnice Poodle Springs" uzupełnił po śmierci Chandlera Robert B. Parker.
Każda z tych powieści kryminalnych działa jako samodzielna historia - nie trzeba czytać ich po kolei, choć chronologiczna kolejność pozwala obserwować, jak Marlowe (i sam Chandler) dojrzewają z biegiem lat.
Marlowe na ekranie i w kulturze
Twórczość Chandlera szybko zainteresowała Hollywood. Adaptacje jego powieści to klasyka filmu noir - w „Głębokim śnie" z 1946 roku Philipa Marlowe'a zagrał sam Humphrey Bogart, i chyba trudno sobie wyobrazić lepsze obsadzenie roli. Chandler zresztą pracował też jako scenarzysta - pisał między innymi dla Alfreda Hitchcocka.
Philip Marlowe to postać, która przetrwała epoki. Nie dlatego, że rozwiązuje zagadki sprawniej niż inni - ale dlatego, że jest ludzki. Zmęczony, czasem cyniczny, ale z kompasem moralnym, który nie pozwala mu odwrócić wzroku. I właśnie to sprawia, że powieści Raymonda Chandlera czyta się z przyjemnością nawet dziś - ponad 80 lat po premierze „Głębokiego snu". Jeśli szukasz klasyki gatunku noir, to jest miejsce, od którego warto zacząć.
